683 total views, 1 views today

Τα βρέφη έχουν μία όχι και τόσο απλή αλλά περισσότερο πολύπλοκη ψυχική δομή. Ας πάρουμε όμως τα πράγματα απ’την αρχή.

Το πρώτο σοκ όπως γνωρίζουμε το δεχόμαστε όλοι κατά την πρώτη επαφή μας με τον κόσμο• τη γέννα. Όσο πιο απότομη, τεχνητή ή βεβιασμένη είναι τόσο μεγαλύτερο και το τραύμα της γέννας το οποίο σε ένα μεγάλο βαθμό διαμορφώνει μελλοντικά την αντίδρασή μας σε κάθε «εχθρικό» περιβάλλον.

Από την πρώτη στιγμή που το νεογέννητο θα βγει στο φως και μέχρι τους έξι μήνες, δεν λειτουργεί ούτε νιώθει ως μονάδα αλλά μόνο ως μία, ενιαία μονάδα με τη μητέρα του από την οποία και δεν μπορεί να διαχωριστεί. Δεν αναγνωρίζει εσωτερικό και εξωτερικό περιβάλλον. Εκείνη την πρώτη περίοδο όλος του ο ψυχικός κόσμος είναι το χάδι της μαμάς του, το στήθος και η αγκαλιά της. Μετά τους έξι μήνες αρχίζουν σιγά – σιγά να ξεχωρίζουν στην αντίληψη του ο εσωτερικός του κόσμος και το εξωτερικό περιβάλλον.

Μένοντας στην πρώτη αυτή περίοδο των έξι μηνών του βρέφους, έχουμε την γνωστή πρώιμη συναισθηματική ανάπτυξη του η οποία και έχει αποδειχθεί ως καθοριστική όπως άλλωστε είναι και συνολικά τα 5 πρώτα χρόνια της ζωής κάθε ανθρώπου. Οι πρώτοι έξι μήνες, που το παιδί δεν έχει ξεκάθαρη αίσθηση ενός ολόκληρου ατόμου που μπορεί αντίστοιχα να έχει οποιαδήποτε σχέση με άλλα ολόκληρα άτομα, είναι και οι πιο «ευαίσθητοι» και συνεπώς οποιαδήποτε διαταραχή βρίσκει πρόσφορο έδαφος για να εξελιχθεί αρνητικά στην ψυχολογία του. Το πιο λυπηρό παράδειγμα είναι εκείνο των ψυχώσεων που έχει διαπιστωθεί ό,τι έχουν την αρχή τους σε εκείνη την τόσο ευαίσθητη περίοδο.

Πως μπορώ να συμβάλλω στην ψυχική υγεία του παιδιού μου;

Την κρίσιμη αυτή περίοδο είναι απαραίτητη η σταθερή παρουσία και η φροντίδα της μητέρας. Η αγάπη, η ευαισθησία και η φυσική αβίαστη ενασχόληση σας με το βρέφος, η έγκαιρη ανταπόκριση σε κάθε του κλάμα που αντιπροσωπεύει φυσικά την κάθε ανάγκη του, η αγκαλιά και το χάδι, ο θηλασμός και σιγά – σιγά η γνωριμία με τον έξω κόσμο είναι εκείνα που μπορούν να εξασφαλίσουν την ομαλή του ψυχική ανάπτυξη. Μην ξεχνάτε όμως ότι με πίεση, διαρκή ανησυχία και άγχος δεν μπορεί να βγει τίποτα από αυτά με φυσικό τρόπο. Εξάλλου δεν υπάρχει τελειότητα. Είναι σημαντικό λοιπόν, να απολαύσετε ήρεμα εσείς αυτή την περίοδο με την ευχάριστη… κούραση της ώστε να μπορεί να την απολαύσει και το μωρό σας.

Δεν είναι μία εύκολη διαδικασία, χρειάζεται χρόνος και υπομονή μέχρι η ενιαία μονάδα μητέρας – παιδιού να βρει τον προσωπικό της ρυθμό που τον ορίζουν ο τρόπος και οι ανάγκες του μωρού στο τάισμα και τον ύπνο.

Η στοργή και η αφοσίωση σας, η απουσία πίεσης και εξαναγκασμού προς το μωρό σας είναι το κλειδί. Το ένστικτο της κάθε μητέρας σε συνδυασμό με το να αφουγκράζεται το μωρό της μπορεί να την οδηγήσει στον καλύτερο δρόμο προς την ψυχική του υγεία. Πιο συγκεκριμένα, με αυτό τον φυσικό τρόπο το παιδί σιγά – σιγά αναπτύσσει την ικανότητα διαχωρισμού του εσωτερικού από τον εξωτερικό κόσμο ενώ προλαμβάνεται και η δημιουργία μορφών άγχους που μπορούν να στιγματίσουν την ψυχή του οδηγώντας το στο άμεσο αλλά και πιο μακρινό μέλλον ακόμα και σε παράνοια, ψυχώσεις και άλλα ως ενήλικας. Όπως επιστήμονες τονίζουν χαρακτηριστικά: «To κατάλληλο μέρος για να μελετήσει κανείς την σχιζοφρένεια και την μανιοκατάθλιψη είναι το βρεφικό δωμάτιο. Οι ψυχώσεις γεννιούνται κατά τη θεμελιώδη περίοδο της βρεφικής ηλικίας, ενώ οι νευρώσεις κατά το νηπιακό στάδιο».

Αυτή είναι και η απάντηση στο αρχικό σοκ των γονέων του που καλούνται να αντιμετωπίσουν ένα συνεχές κλάμα, μία μόνιμη «απαίτηση» του μωρού τους. Είναι ότι πιο φυσιολογικό για ένα παιδί να αδυνατεί να μείνει μόνο του έστω και για λίγα λεπτά.

Είναι σημαντικό να διευκρινίσουμε ό,τι τους πρώτους αυτούς 6 μήνες το παιδί δεν μπορεί να ξεχωρίσει και τη μητέρα του ως μητέρα. Έχει τη δυνατότητα μόνο να αντιλαμβάνεται σταδιακά αποσπάσματα από εικόνες, μυρωδιές και χάδια τα οποία μετά από αυτή την περίοδο τα συνδέει σχηματίζοντας στο μυαλό του την εικόνα της μητέρας ως ξεχωριστού ανθρώπου. Κορυφαία και σημαντικότερη δε είναι η αρχική ψυχολογική αντίληψη του στήθους της μαμάς του ως δικό του κομμάτι. Έτσι θα αρχίσετε κι εσείς να αντιλαμβάνεστε ό,τι σημασία της σταθερής παρουσίας της μαμάς δίπλα στο μωρό της βοηθώντας το και να συνδέει όλα αυτά τα αποσπάσματα με τον καιρό.

Τονίζουμε ό,τι είναι λανθασμένη η σύγχρονη αντίληψη της απότομης αλλαγής από τις πρώτες κιόλας εβδομάδες της ζωής του με την αγνόηση του κλάματος του ώστε να σκληραγωγηθεί εξ αρχής. Η μητέρα οφείλει να… καλομάθει το παιδί της κατά τους πρώτους έξι μήνες και να μην το αφήνει για ώρες στην αγκαλιά και τη φροντίδα συγγενών. Η στάση των γονιών αυτό το διάστημα πρέπει να είναι παθητική απέναντι στο μωρό. Πρέπει δηλαδή να το αφήνουν να τους καθοδηγεί εκείνο ώστε να σχηματιστεί η ζωτικής σημασίας ψυχική του ισορροπία. Η λογική εξέλιξη είναι η απόλυτη εξάρτηση δίνει σιγά – σιγά, στα πρώτα χρόνια της ζωής μας, τη θέση της στην απόλυτη ανεξαρτησία και όχι να μπαίνει απότομα και ανεξέλεγκτα η δεύτερη με συνέπειες όπως το άγχος που προαναφέραμε. Το άγχος σε αυτές τις περιπτώσεις εκφράζεται με 2 ακραίες μορφές• εκείνη της απληστίας και της καταστολής. Και στις 2 περιπτώσεις η όρεξη παίζει κυρίαρχο ρόλο και εκδηλώνεται ως άμυνα του παιδιού ενάντια στο άγχος και την κατάθλιψη. Από τη μια έχουμε το μικρό παιδί που δείχνει ένα είδος απληστίας, ζητώντας συνέχεια φαγητό, που δεν χορταίνει εύκολα, που ψάχνει διαρκώς τους γονείς του ή καινούργια ερεθίσματα – αισθάνεται ανασφάλεια και ψάχνει συνεχώς κάτι που έχει χάσει. Από την άλλη έχουμε το μικρό παιδί που φαίνεται «κατασταλμένο», που κλείνεται στον κόσμο του, δεν ενοχλεί, δεν απαιτεί, δεν έχει όρεξη για φαγητό, δεν έχει ανάγκη να παίξει, μοιάζει ήσυχο, υπερβολικά εύκολο να το χειριστείς. Τα υγιή μωρά κλαίνε, έχουν ισχυρά «θέλω» και δεν εισπράττουν θετικά κάθε τι. Η πρώιμη παχυσαρκία, όπως και η ανορεξία και οι δυσκολίες σίτισης, μπορεί να κρύβουν πίσω τους σημαντικό άγχος στην ψυχή του παιδιού. Αφορμή για αυτό μπορεί να είναι η γέννηση ενός νέου παιδιού, ο απότομος απογαλακτισμός, ο αποχωρισμός από τους γονείς, η ένταση στο σπίτι ή απλά η συστηματική μη ανταπόκριση στις ανάγκες του. Από την αρχή της ζωής μας η συμπεριφορά μας ως προς το φαγητό ταυτίζεται με την συμπεριφορά μας ως προς έναν άλλον άνθρωπο, έτσι που οι διάφορες διαταραχές στο φαγητό σχετίζονται με τις διαταραχές στη σχέση του παιδιού με τους άλλους ανθρώπους. Γι’αυτό αν θέλει κάποιος να περιγράψει ένα παιδί, μπορεί να παρατηρήσει τις στοματικές του ενασχολήσεις και συνήθειες: στήθος, φαγητό, μπιμπερό, πιπίλα. Τότε θα βρει αμέσως στοιχεία για τον υγιή ή όχι συναισθηματικό του κόσμο.

Τι γίνεται μετά τους 6 μήνες;

Προχωρώντας στην ολοκλήρωση του πρώτου έτους και έπειτα, είναι η κατάλληλη περίοδος για την αλλαγή αυτής της εικόνας και τη σταδιακή αποκόλληση της μαμάς από το παιδί με τη γνωστή μέθοδο αποτυχίας στην άμεση απόκριση ιδανικά συντονίζοντας τη με την αντίστοιχη ανάπτυξη του κάθε παιδιού να αποδέχεται αυτή την «ανεπάρκεια». Έρχεται δηλαδή το διάστημα που η απόκριση στο κάθε του κλάμα είναι πιο αργή και τα προστατευτικά όρια αρχίζουν και χαλαρώνουν σε σταθερό ρυθμό για να οδηγηθεί στην γνωριμία και των δυσάρεστων συναισθημάτων όπως είναι ο θυμός, η στεναχώρια, η απογοήτευση. Με αυτό τον τρόπο, το εισάγουμε πιο ομαλά στην άλλη πραγματικότητα που το περιμένει και έτσι θα μπορέσει μελλοντικά να διαχειρίζεται ψύχραιμα κάθε απογοήτευση που είναι αναπόφευκτη στον έξω κόσμο. Σύμμαχος των γονέων σε αυτό είναι η επαφή του παιδιού με την Προσχολική Αγωγή πηγαίνοντας το δηλαδή σε ένα Κέντρο Προσχολικής Αγωγής ή αλλιώς Παιδικό Σταθμό και μετέπειτα στο Νηπιαγωγείο. Ο ρόλος της Προσχολικής Αγωγής στην προσαρμογή του στην άλλη αυτή πραγματικότητα είναι ιδιαίτερα σημαντικός και άκρως βοηθητικός για το παιδί και τους γονείς.

Ένας τρόπος να αντιληφθούν οι γονείς πως έχει διαμορφωθεί ο ψυχικός κόσμος του παιδιού τους μετά από την ευαίσθητη περίοδο της πρώιμης ανάπτυξης και περνώντας στα πρώτα χρόνια της ζωής του, είναι το παιχνίδι. Μέσα απ΄το παιχνίδι βλέπουν πως εκφράζεται. Είναι καλό να υπάρχει η παρουσία σας δίπλα του χωρίς όμως να επεμβαίνετε. Του δίνετε την ανάλογη ελευθερία να δείξει τι νιώθει. Σίγουρα δεν πρόκειται για μία καταναγκαστική δραστηριότητα. Το παιδί σε αυτή την περίπτωση θα είναι αρνητικό, δεν θα εκφράζεται και το καταβάλλει άγχος.

Τέλος, ο κάθε γονιός χρειάζεται να είναι προετοιμασμένος σε περίπτωση που το παιδί φυσιολογικά θα νιώσει την ανάγκη να κάνει μία παύση από την τρομακτικά γρήγορη και κουραστική εξέλιξη και ενδεχομένως να θέλουν να επιστρέψουν στην βρεφική τους συμπεριφορά. Πρέπει οι γονείς να το κατανοήσουν, να το σεβαστούν και το αποδεχθούν χωρίς να καταφύγουν στην εύκολη λύση της σύγκρουσης. Αυτή η ανάγκη τους για τη στοργή των γονιών εκφράζεται σαν να νιώθουν ότι πρέπει να «φορτίσουν τις μπαταρίες τους», έκφραση που χρησιμοποιούμε συχνά οι ενήλικες, ώστε να μπορέσουν πολύ πιο δυναμικά να προχωρήσουν προς την ωριμότητα. Αυτή η επιστροφή στα παλιά και μετά πάλι στη συμπεριφορά της ηλικίας τους γίνεται και στις 2 περιπτώσεις με ανάλογη ευκολία καθώς πρόκειται για κάτι φυσιολογικό.

Εκτύπωση